روایت عاشورا

موضوعات جشنواره:

2. پزشکی

3. ورزشی

4. مهدویت

5. دفاع مقدس

6.فرهنگ و ادب

7. انقلاب رنگی

8. دین و مذهب(فرقه شناسی)

9. معرفی بسیج و آثار و خدمات آن

10.استکبار ستیزی(آمریکا-اسرائیل-انگلیس)

11. افشای جریانهای ضد اسلامی و ضد بشری (وهابیت-بهائیت)

ضوابط و شرایط:

شب است ، چیزی به عاشورا نمانده است ، امام حسین (ع) ، قلم ولایت به دست گرفته است و با جوهر وحی ، سرنوشت صحابی را در عاشورا و جایگاهشان را در بهشت ، یكی یكی ترسیم می كند .

اما پیش از آن ، چراغ خیمه را خاموش كرده است ، نگاه مهربانش را بر زمین پهن كرده و آرام فرموده :

- دشمن مرا می خواهد ، دشمن با من سر جنگ دارد ، من بیعتم را از شما برمی دارم ؛ تاریكی شب به اشتری رهوار می ماند ، بر آن بنشینید و از معركه بگریزید . چراغ خاموش است تا شرم نگاهی ، پای رفتن را سست نكند . هر كه میل رفتن دارد برخیزد ، خدا رحمتتان كند .

و اصحاب عرضه داشتند :

- ما اهل ماندنیم ، اهل رفتن نیستیم ؛ ما دست از دامن تو عزیز ، بر نمی داریم ؛ ما خدا را سپاس می گزاریم كه توفیق همراهی تو را ، به ما عطا فرمود و او را شكر می كنیم اگر توفیق شهادت در ركاب تو را نیز ، به ما عنایت كند . ما افتخارمان به ماندن در كنار توست .

و اكنون كه امام (ع) ، همه را اهل معرفت یافته است ، پرده ها را آرام آرام كنار می زند و جزئیات حادثه را پیش از وقوع ، برایشان شرح می دهد .

در میان اصحاب ، كودكی است قاسم نام ، فرزند امام حسن (ع) . او وقتی سرنوشت همراهان را از زبان عمو و امام خویش می شنود ، به دامان او می آویزد و می پرسد :

-          آیا من هم جزو شهیدانم ؟ مرا هم فردا با مرگ دیداری هست ؟

حسین (ع) ، نگاه مهربانش را به چشم های قاسم می دوزد و می پرسد : عموجان ! مرگ در نگاه تو چگونه است ؟ دریافت تو از مرگ چیست ؟ طعم مرگ را چگونه می یابی ؟

چشمان شیرین قاسم می خندد :

- شیرین تر از عسل ، عمو جان ! شیرین تر از عسل .

كودك نه ، كه غنچه ی معرفت است این قاسم . پس با او راز می توان گفت :

-          آری عمو جان ! تو هم فردا در زمره ی شهیدانی .

این شهد شكر و ستایش است كه از دهان شیرین كودك می چكد . عجب معرفتی دارد این كودك !

پس كودكان هم ، می توانند قدم به وادی عشق بگزارند و از چشمه ی زلال شهد بنوشند .

پیداست كه یك – دو جرعه ، عطش عشق این كودك را كفاف نمی دهد .

-          عزیزم ! قاسم جان ! كودك شیرخوارمان هم در زمره ی شهیدان فرداست .

قاسم اما ، از این كلام بر می آشوبد و رنگش تغییر می كند . آنچه اكنون در چشم های او موج می زند غیرت مردانه است . كجاست كودكی ؟ كجاست نوجوانی ؟ این نگاه غیرتبار ، سپاهی را می لرزاند . شرر به جان یك لشكر می اندازد . با خشمی آشكار در كلام می پرسد :

-          یعنی از زنان عبور می كنند و به كودكان می رسند ؟ یعنی دستشان به خیمه های حرم دراز می شود ؟

امام اما ، تعجب نمی كند از این لحن و كلام ، كه این غیرت را خوب می شناسد ؛ كه خود منبع و مرجع این غیرت است ؛ كه خود معلم و مبلغ این غیرت است .

-          نه عموجان ! نه عزیز دلم ! من این كودك را بر دست می گیرم ، تا زبان در دهانش بگذارم و تشنگی اش را التیام ببخشم ، ناگاه تیری از كمان پلیدی ، رها می شود و بر گلوی او می نشیند .

قاسم كه خبر شهادت خود را چون شهد می نوشد ، از خبر شهادت این كودك خردسال تر از خود ، آنچنان فغانی می كند كه دل خیمه نشینان را می لرزاند و دل آسمان شب را می شكند .

نه فقط اهل خیمه گاه و حرم ، كه اهل آسمان و عرش نیز ، گریه ی قاسم را همراهی می كنند .

منبع : كتاب ادب در كربلا

در واقع عاشورا، مقدمه ی انتظار می باشد. کاری را که حسین (ع) در محدوده ی محدودی انجام داد مهدی (عج) آن را در وسعت جهانی به پایان می رساند.

عاشورا و انتظار دارای پیوندهای ناگسستنی می باشند که برای هر یک کتاب مفصلی می توان نوشت، اما ما در اینجا به ذکر خلاصه ای از آنها اشاره می کنیم و تحقیق و تفسیر آنها را به عهده شما کاربران فهیم قرار می دهیم.

یکی از این پیوندها، آن است که امام زمان (عج) انتقام گیرنده خون به ناحق ریخته شده جد بزرگوارش حسین بن علی (ع) می باشد؛ شعار یاران ایشان نیز یا لثارات الحسین (ع) ( ای خونخواه حسین ) می باشد.

عیدهای بزرگ اسلامی و از جمله نیمه شعبان زیارت سالار شهیدان ابا عبد الله الحسین (ع) مورد تاکید فراوان می باشد، از آن سو امام (ع) می فرماید: در روز عاشورا زمانی که به برادر و خواهر دینی خود رسیدید پس از تسلیت این روز جانگداز از خدا ظهور خونخواه ایشان را مسالت فرمایید.

شب قدر نیز که دارای فضیلت های فراوانی می باشد و سرنوشت یک سال انسان در آن رقم می خورد متعلق به امام هر عصر می باشد، امام عصر ما نیز گل خوشبوی نرگس می باشد و در این شب زیارت حسین (ع) مورد تاکید است و در واقع جز اعمال این شب محسوب می شود.

آری، انتظار متولد شدن دوباره عاشورا در وسعت جهانی می باشد.

عاشورا گذشته پرصلابت شیعه است و انتظار آینده ی نورانی آن.

 << عاشورا یک حادثه نیست، یک درس است. >> مقام معظم رهبری ( مدظله العالی )

تنها خواندن مداوم یک درس نمی تواند ما را در آن درس متبحر سازد، تنها زمانی در یک درس موفق می شویم که آن را از ابعاد مختلف نگریسته و مطالعه کنیم؛ بر همین اساس قصد داریم این درس بزرگ را از زاویه ای متفاوت بنگریم.

قیام حسین بن علی (ع)، قیامی است بر اساس تفکر الهی و در واقع کاری را که امام حسین (ع) نیمه تمام گذاشت و نتوانست خود را به کوفه برساند توسط امام زمان (عج) تکمیل می شود و ایشان کوفه را مرکز حکومت خود قرار می دهند.

همچنین قیام امام حسین (ع) در آن زمان عراق و مناطق اطراف آن را تحت تاثیر قرار داد و قیام امام زمان (عج) ابعادی جهانی دارد.

در روز عاشورا، هزاران فرشته برای کمک به سالار شهیدان، حسین بن علی (ع) منتظر رخصت ایشان بودند اما امام به آنها اجازه همیاری نداد، همان فرشته ها در روزی که ندای انا بقیة الله در جهان شوری بر پا می کند به یاری مهدی موعود (عج) می شتابند و ایشان را یاری می کنند.

در یک کلام می توان گفت که حضرت مهدی (عج) ادامه امام حسین (ع) و انتظار ادامه عاشورا می باشد.

ابن اعثم گوید :ولید به یزید نامه نوشت و از وضع مردم مدینه و پسر زبیر و فرمان زندان به او خبر داد و افزود كه حسین بن على نه اطاعت مى كند نه بیعت . نامه او كه به یزید رسید، بشدت غضبناك شد (و هرگاه خیلى خشمگین مى شد، چشمانش مى گردید و لوچ مى شد) و به ولید چنین نوشت :
از بنده خدا یزید به ولید بن عتبه . اما بعد، چون این نامه به دستت رسید، با تاكیدى بیشتر، دوباره از مردم مدینه بیعت بگیر. عبدالله بن زبیر را واگذار، چون او از دستمان نمى رود و تا زنده است از چنگ ما نجات نمى یابد.

همراه پاسخ نامه ، سر حسین بن على را بفرست . اگر چنین كردى ، اختیار سپاه را به تو خواهم سپرد و پیش من جایزه دارى . والسلام .
گوید: چون نامه به دست ولید رسید و آن را خواند، آن را بزرگ و گفت : نه ! به خدا قسم خداوند مرا قاتل حسین بن على علیه السلام و كشنده پسر دختر پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلم نخواهد دید، هر چند همه دنیا را به من بدهد (1)

پی نوشتها:

1- الفتوح ، ج 5، ص 18

منبع: کتاب مقتل امام حسین (علیه السلام )

سوال: آیا سبك عزاداری موجود، از دوره‎ی صفویه وارد فرهنگ شیعه شده است؟(علی جدیدی، بناب)

پاسخ: سوگواری و مرثیه‎سرایی برای سالار شهیدان(ع) در زمان ائمه معصومین‎)ع) رایج بوده و همچنین بر تداوم آن توصیه شده است. بزرگان دین نیز همواره شیعیان را بر ادامه‎ی این امر مقدّس توصیه می‎فرمودند؛ اما این كه آیا عزاداری مرسوم زمان ما از همان ابتدا و از عصر امامان معصوم(ع) بوده یا پس از آن‎ها رایج شده است، به نظر می‎رسد كه بعضی از شیوه‎های عزاداری، به ویژه تعزیه خوانی‎‎ها، بعد از ائمه(ع) به وجود آمده است، چنان‎كه پترچلكووسكی در این زمینه می‎گوید: «مراسم محرّم، حمایت و تشویق دربار صفوی را جلب كرد. یاد كرد شهادت امام حسین(ع) به صورت عملی میهن پرستانه درآمد. گزارشات متعدّدی از اجتماعات مزبور، كه اكثراً توسط فرستادگان سیاسی اروپا، مبلّغان، بازرگانان و سیاحان به ثبت رسیده، از اشخاصی سخن می‎گویند كه ملبّس به جامه‎های رنگارنگ (بوده)، به طور منظم پیاده‎روی می‎كردند، یا سوار بر اسب‎ها و شترها، آفریننده‎ی وقایعی بودند كه به واقعه‎ی حزن‎انگیز كربلا ختم می‎شد. نبردهای ساختگی توسط صدها تن از عزاداران ملبّس به جامه‎های همگون و مسلح به تیر و كمان و شمشیر و سلاح‎های دیگر، به طور آهسته بازی می‎شد. سراسر نمایش با سوگ‎نوا همراهی می‎شد و تماشاگران كه در امتداد گذرگاه‎ها صف می‎كشیدند، بر سینه می‎زدند و در حالی كه دسته عزا از كنارشان رد می‎شد، فریاد می‎زدند: حسین، حسین، یا شاه شهیدان حسین.» (1)  

هر چند برخی، تاریخ شروع عزاداری به این سبك را به دوره‎ی حكومت آل‎بویه نسبت داده‎اند، ولی روضه‎خوانی یا قرائت كتاب «روضة الشهداء» و كتاب‎های مشابه بر روی منبر، از دوره‎ی صفویه شروع شد.(2) در همان زمان كه مراسم محرم در دوره‎ی صفویه رشد و توسعه می‎یافت، و شكل مهم و معروف دیگری از نمایش مذهبی پدید آمد كه نقل نمایشی زندگی و اعمال، رنج و مرگ شهیدان شیعه بود. موضوع این نمایش در اساس ـ هر چند هم اندك ـ،  همیشه در ارتباط با واقعه‎ی كربلا بود، این داستان‎ها از كتابی فارسی به نام «روضة الشهداء»(3) یا بهشت شهیدان، گرفته می‎شد و از اوایل سده‎ی شانزدهم در میان شیعیان به گونه‎ای گسترده، انتشار یافت. درباره‎ی مراسم تعزیه‎خوانی و عزاداری در دوره‎ی صفویه، ژان كالمارنین می‎نویسد: «تجدید خاطره‎ی فاجعه كربلا به صورتی كه در زمان صفویه جانی تازه گرفت، دنباله‎ی سنتی قدیمی از آداب مذهبی است؛ مانند زیارت بُقاع شهیدان كربلا، سینه زنی و روضه‎خوانی در روز عاشورا و در دهه اول محرم، كه به وسیله‎ی مسلمانانی كه گرایش‎های عقیدتی گوناگون دارند اجرا می‎شده است،… موضوع گرفتن انتقام خون امام حسین(ع) كه از دیر باز بخش اعظم تجدید خاطره‎ی فاجعه‎ی كربلا حكم‎فرما بوده و شاه اسماعیل ـ بنیان‎گذار سلسله‎ی پادشاهی صفوی ـ از آن برای تبلیغ و پیشبرد كارهای خود استفاده كرد.» (4)  

ژان كالمار، قسمت بیشتری از تحولات عزاداری را به سنت‎های دیرینه‎ی ایران مربوط می‎داند و چنین می‎گوید: «به عقیده من قسمت اعظم این تحول، صرف نظر از جنبه‎ی ایمانی و عقیدتی آن، تحت تأثیر سنت‎هایی به وجود آمده است كه ریشه‎های ژرف نزد ایرانیان دارد و حتّی صورت منقّح‎تر نمایشی مصائب روحانی را موجب گردیده است. (5) مطلبی كه قابل توجه است این كه چون قبل از صفویه عزاداری به این سبك رایج نبوده و با جلوس شاه اسماعیل بر تخت سلطنت و چند ماه بعد از آن، تألیف كتاب «روضة الشهداء» در تبریز به پایان رسید ـ كه مجموعه‎ی روایات رثایی و حماسی و دینی تركی و فارسی را درباره‎ی فاجعه‎ی كربلا و یادآوری آن و انتقام گیری،  به زبان فارسی درآورد؛ پس در این جا هم، مانند برخی جاهای دیگر، خود را در برابر موقعیتی تناقض آمیز می‎بینیم كه در آن ایران شیعی، مصیبت نامه‎ی كربلا را به صوفی‎ای از سلسله‎ی «نقش‎بندی» مدیون است كه مسلماً به تقیّه متصفش كرده‎اند و احتمالاً مردی از اهل تسنن بوده كه در محافل صوفی‎گری و فتوت، هر چه بیشتر، اهل‎بیت و شهیدان كربلا را محترم می‎شمرده است. (6)  

از این جا روشن می‎شود كه با توجه به خلأ فرهنگی دوران صفویّه، سرودن شعر در مدح و رثای ائمه و شهدای كربلا؛ برای شاعران افتخاری بس بزرگ محسوب می‎شد. حتی می‎توان گفت كه احتمالا‎ً اگر محركی مانند هفت بند محتشم كاشانی ـ كه در گسترش بعدی ذكر مصائب تأثیر به سزایی داشته نمی‎بود، تعزیه‎خوانی به جای مهمی نمی‎رسید.

در دهه‎های آخر قرن دهم، شاهد رواج مراسم عزاداری ماه محرم، بیشتر در مراكز شهری شیعی هستیم، در كنار عزایی عمومی كه می‎رود تا بیستم و حتی بیست و هشتم صفر نیز به طول انجامد، به موازات این امر روضه‎خوانی گسترش می‎یابد و از قرن یازدهم موجب افزایش خیرات برای جمع بسیاری كه به این مجالس روی می‎آورند، موجب افزایش خیر است می‎گردد؛ علاوه بر این، با این كه هیچ اطلاعی متكی بر ارقام در دست نیست؛ پس از آن كه در نیمه‎ی دوم قرن یازدهم تدارك چشم‎گیری برای برگزاری عزای حسینی و تعزیه‎های سیّار آغاز می‎شود، حمایت رسمی از این مراسم باید كسب اهمیتی كرده باشد. (7)  

با روی كار آمدن دولت صفویّه و در آوردن مملكت به صورت كشوری شیعه و مقتدر تأثیری فراوان بر آینده‎ی آیین سوگواری محرم گذارد، به گونه‎ای كه تظاهرات شكوه‎مند شیعیان در محرم هر سال، در نشر و اشاعه‎ی مذهب تشیّع در فلات قارّه ایران، مساعدت فراوانی كرد. در این زمان كتاب «روضة الشهداء» به رشته‎ی تحریر درآمد و قوه‎ی محركه‎ای شد برای پیدایش مراسم محرم كه از بطن آن، سبك تازه‎ای از فعالیّت به نام روضه‎خوانی یا قرائت «روضة الشهداء»، به وجود آمد. دو قرن و نیم بعد، این سبك به منزله‎ی رشته‎ای كه به وسیله‎ی آن، اشعار غنائی و متون و نمایش‎های تعزیه به هم بافته شدند.» (8)  

از آن‌چه گذشت چنین برمی‎آید كه عزاداری به سبك موجود، از صدر اسلام نبوده، بلكه بیشتر از دوران صفویه به وجود آمده است، هر چند عده‎ای بر این باورند كه منشأ آن از زمان آل‎بویه می‎باشد؛ رواج سبك عزاداری صفویه می‎تواند به این دلیل باشد كه اولا:ً دولت روی كار آمده، شیعی بوده، تمام امكانات را در دست داشته است و ثانیاً: بیشتر مردم شیعه بودند و ترویج نهضت حسینی و بیان مظلومیت‎های آن حضرت و اهل بیت و یارانش را می‎خواستند، بنابراین، دو عامل یاد شده در شكل گرفتن سبك موجود، نقش اساسی داشتند.

از سوی دیگر، عزاداری به این سبك، تازه و نو بوده است و كارشناسان فرهیخته و زبردست و آگاه، بر عمل‎كرد آن‎ها نظارت نداشتند؛ از این رو در ضمن كارهای صورت گرفته، مواردی نیز افزوده شد و مورد حمایت دولت صفوی قرار گرفت.

پی نوشتها:

1- تعزیه هنر بومی پیشرو ایران، پترچلكووسكی، ترجمه، داود حاتمی، ص 10 تا 11، تهران، شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، سال 1367.

2- همان منبع، پاورقی، توضیح مترجم، ص 11.

3- فتوت نامه سلطانی، مقدمه ص 95، تهران، چاپ محجوب، سال 1350.

- روضة الشهداء، حسین واعظ كاشفی سبزواری، بمبئی، تاجران كتب و مالكان مطیع محمدی، بمبئی، بی‎تا.

4- پترچلكووسكی، همان، ص 163 – 164، همچنین در پایان نامه مؤلف و كتاب دیگرش به نام اخلاص كامل به امام حسین(ع) به طور كامل به این موضوع پرداخته شده است.

5- پترچلكووسكی، ص 164؛ اخلاص كامل به امام حسین(ع)، ژان‎كالمار،  پاریس، بی‎تا، 1354 ش، 1975 م.

6- پترچلكووسكی، ص 165، اخلاص كامل به امام حسین(ع)، ژان‎كالمار.

7- پترچلكووسكی، همان، ص 165، 166.

8- همان، ص 165، اخلاص كامل به امام حسین(ع)، ص 366.

منبع: كتاب تحقیقی در نهضت عاشورا

نقل اول: مجلسى فرموده است :
روایت شده است كه چون آدم علیه السلام به سوى زمین هبوط كرد، حوا را ندید. در جستجوى او در زمین مى گشت تا به كربلا گذر كرد. بیمار و اندوهگین شد و بى جهت دلتنگ گردید و در همان جا كه حسین علیه السلام كشته شده است بر زمین خورد و از پایش خون جارى شد. سر بر آسمان بلند كرد و گفت : خدایا! آیا خطاى دیگرى از من سر زده كه عقوبتم كردى ؟ من همه جاى زمین را گشتم و چنین ناگوارى كه در اینجا برایم پیش ‍ آمد، تا كنون برایم رخ نداده است . خداوند به وى وحى كرد كه : اى آدم ! از تو گناهى سر نزده است ، ولى فرزندت حسین در همین سرزمین مظلومانه كشته مى شود. خون تو جارى شد تا خون او را همراهى كرده باشد.
آدم پرسید: پروردگارا! آیا حسین پیغمبر خواهد بود؟ فرمود: نه ، ولى نواده محمد پیامبر است . پرسید: كشنده او كیست ؟ فرمود: قاتل او یزید است (لعنت شده آسمانیان و زمینیان ). آدم پرسید: اى جبرئیل ! پس من چه كنم ؟ گفتن اى آدم ! او را لعنت كن . آدم چهار بار لعنتش كرد و چند گام برداشت و به عرفات رسید و حوا را آنجا یافت . (1)
نقل دوم: صدوق گفته است :
عبدالوحد نیشابورى عطار در شعبان سال 352 روایت كرده است كه محمد بن على نیشابورى از فضل بن شاذان روایت كرده كه شنیدم امام رضا علیه السلام مى فرمود:
چون خداوند متعال به حضرت ابراهیم علیه السلام فرمان داد كه به جان فرزندش اسماعیل ، گوسفندى را قربانى كند كه برایش فرو فرستاد، ابراهیم آرزو كرد كه كاش با دست خود، پسرش اسماعیل را ذبح مى كرد و به ذبح گوسفند به جاى او مامور نمى شد، تا غمى كه با قربانى كردن عزیزترین فرزند با دست خویش بر دل یك پدر مى نشیند، بر دلش فرود آید و از این رهگذر، شایسته والاترین درجات اهل ثواب در مصیبت شود. خداى متعال به او وحى كرد: اى ابراهیم ! محبوبترى بندگان من نزد تو كیست ؟ گفت : خدایا محبوبتر از حبیب خودت محمد صلى الله علیه و آله در نظر من هیچ آفریده اى نیست .

خداوند به او وحى كرد: اى ابراهیم ! آیا او را بیشتر دوست دارى یا خودت را؟ گفت : او از خودم نزد من محبوبتر است . فرمود: آیا فرزند او در نظر تو محبوبتر است یا فرزند خودت ؟ گفت : فرزند او. فرمود: آیا كشته شدن مظلومانه او به دست دشمنانش براى دل تو درد آورتر است یا قربانى كردن فرزندت به دست خودت در راه اطاعت من ؟ گفت : پروردگارا! كشته شدن او به دست دشمنانش برایم جانكاهتر است . فرمود: اى ابراهیم ! گروهى كه خود را از امت محمد صلى الله علیه و آله مى پندارند، پس از او از روى ستم و تجاوز، فرزندش حسین علیه السلام را خواهند كشته همان گونه كه گوسفند را مى كشند، و با این كار، مستوجب خشم من مى شوند.
ابراهیم علیه السلام از این خبر بى تاب شد و دلش به درد آمد و گریان شد. خداوند به او وحى كرد: اى ابراهیم ! همین كه براى كشته شدن حسین علیه السلام بى تابى و گریه كردى ، این را فدیه بى تابى تو بر پسرت اسماعیل - اگر با دستان خود او را قربانى مى كردى - قرار دادم و بالاترین درجه ثواب صابران بر مصیبتها را بر تو واجب ساختم . این است معناى سخن خداوند كه فرمود: و فدیه اسماعیل قرار دادیم قربانى بزرگى را (2) ولا حول ولا قوه الا بالله العلى العظیم . (3)
نقل سوم: طریحى گفته است :
روایت شده كه روز موسى علیه السلام راه مى پیمود و یوشع بن نون نیز همراهش بود. چون به سرزمین كربلا آمد. كفش او پاره و بند آن گسسته شد و در پاهایش خار رفت و خون آمد گفت خداوندا! از من چه سر زده است ؟ خداوند به او وحى كرد: حسین علیه السلام در همینجا كشته مى شود خون تو براى همراهى با خون او اینجا ریخته مى شود. پرسید: پروردگارا! حسین كیست ؟ گفتند او نواده محمد مصطفى و فرزند على مرتضى است . گفت : قاتلش چه كس مى خواهد بود؟ گفته شد: او لعن شده ماهیان دریا و حیوانات صحرا و پرندگان هواست . موسى دستانش را بلند كرد و یزید را لعنت و نفرین كرد. یوشع بن نون هم آمین گفت و در پى كار خویش رهسپار شد.  (4)

پی نوشتها:

1- بحار الانوار، ج 44، ص 242.
2- سوره صافات ، آیه 107.
3- عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 187.
4- المنتخب ، ص 49.

منبع: كتاب مقتل امام حسین (علیه السلام )