روایت عاشورا
عاشورا پیام زندگی
درباره وبلاگ


مطالب جامعی درباره ی واقعه ی عاشورا از جمله پیام عاشورا ، احادیث عاشورا ، معرفی كتب عاشورایی ، نمای عاشورایی ، موبایل عاشورایی و ...

مدیر وبلاگ :
خرید بک لینک
نظرسنجی
چقدر درباره عاشورا می دانید؟





سه شنبه 8 آذر 1390

واژه عزادارى و سوگوارى مانند واژه هاى صلات، حج و زكات اصطلاحى شرعى نیست كه شناخت آن نیاز به تعریف شارع مقدس داشته باشد بلكه واژه اى است آیینى كه نشان دهنده رفتار و مراسم خاصى است كه در مواقعى بخصوص توسط اقوام و ملل گوناگون انجام مى شود. البته در روایات و دیگر منابع تاریخى الفاظى وجود دارد كه مى توان آنها را با معناى عزادارى برابر دانست ـ مانند عزا، ماتم، نوحه یا نائحه، تسلى، رثا و مرثیه ـ و ما در ابتدا سعى خواهیم كرد آنها را با استفاده از عرف و لغت بررسى كنیم.

1. عزا; این واژه به معناى صبر و شكیبایى در ماتم و به معناى سوگ و مصیبت آمده است.(1) 

2. عَزّى; «تعزیة الرجل» از باب تفعیل به معناى تسلى و توصیه به صبر; «عزى بعضهم بعضاً» یعنى توصیه به صبر مى كنند و مى گویند: «أحسن الله عزاءك»; خداوند به تو صبر و نیكى روزى فرماید.(2)

3. تسلى; خرسندى یافتن، آرام گرفتن و شخص عزادار و مصیبت زده را تسلى دادن.(3)

4. ناحت یا نوحه; گریه و زارى و شیون بر مردن; «ناحت المرأة على المیت نوحاً من باب قال، ربما قیل النیاح فهى نائحة»(4)، النیاحة «بكت علیه بصیاح و عویل و جزع»;(5) نیاحه، یعنى گریه با آواز، ناله و زارى و بیتابى. در لغت نامه دهخدا ذیل لغت نوحه آمده است «بیان مصیبت، گریه كردن با آواز، آواز ماتم، شیون و زارى، مویه گرى، زارى بر مرده، شعرى كه در ماتم و سوگوارى با صوت حزین و ناله و زارى خوانند، اعم از سوگوارى براى كسى كه تازه مرده یا براى امامان شیعه.(6) خود امامان بر سیدالشهدا مى گریستند و دستور به نوحه خوانى مى دادند. بر حمزه سیدالشهدا و بسیارى دیگرنوحه خوانى شد و مرثیه سرایى كردند و آنچه از كراهت نوحه و ناپسند بودن شغل نوحه گرى در روایت یاد شده، ناظر به نوحه گریهاى جاهلى است كه آمیخته به باطل و گاهى حرام بوده كه تفصیل آن در مباحث آینده بیان خواهد شد.

5. ماتم; جمع: مَآتم، اسم مصدر یا اسم زمان و مكان، به معناى اجتماع گروهى از مردان یا زنان براى اندوه و عزا و یا سرور و شادى. این لغت در عرف عامه براى اجتماع بانوان به هنگام عزا به كار رفته است، چنان كه ابن منظور مى نویسد: «الَمأتَم فى الاصل: مجتمع الرجال و النساء فى الغم و الفرح ثم خص به اجتماع النّساء للموت... و هو عندالعامه المصیبة یقولون: كنا فى مَأتَم فلان. والصواب أن یقال كُنّا فى مناحة فلان»(7); ماتم عبارت است از اجتماع مردان و زنان در غم و شادى. این واژه به مرور زمان در اجتماع زنان در مرگ و اندوه به كار برده شده است. وى سپس مى نویسد: «قال ابن برى: لا یمنع أن یقع المأتم بمعنى المناحه والحزن والنوح والبكاء لان النساء لذلك اجتمعن و الحزن هو السبب الجامع. و على ذلك قول التیمى فى منصوربن زیاد: و الناس مأتمهم علیه واحدٌ فى كل دار رنة و زفیرٌ. و قال آخر: أضحى بنات النبى، اذقتلوا   فى ماتم والسباع فى عُرس».(8)

ابن برى گفته است: اشكالى ندارد كه ماتم به معناى نوحه سرایى، اندوه و گریه باشد زیرا اجتماع زنان بدین جهات است; و اندوه، انگیزه جامع و فراگیرى است. از این رو تیمى در مرگ منصوربن زیاد گفت: مردم در یك مكان اجتماع كرده بودند و از هر خانه اى فریاد و صدایى بلند بود و نیز شاعرى سروده است: پیامبر عزیزانشان در ماتم نشستند در حالى كه درندگان در سرور و شادمانى بودند.

وبلاگ روایت عاشورا - Www.Ashooraeyan.MihanBlog.Com

فیومى گفته است: «المأتم: مجتمع الناس عموماً و قد غلب على مجتمعهم فى حزن»;(9) یعنى هر نوع اجتماع مردم را ماتم مى گویند ولى به مرور زمان بر اجتماعى به كار برده شده كه داراى حزن و اندوه مى باشد. بنابراین مأتم به معناى عزادارى و مصیبت و عزاست و برگزار كردن آیین سوگوارى، ماتم گرفتن و به ماتم نشستن مى گویند در آداب اسلامى، اقامه عزا براى متوفى و رسیدگى به بازماندگان و تغذیه داغدیدگان آمده است.(10)

باز این چه شورش است كه در خلق عالم است *** باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است(11)

سیدرضى در اشعارش از سوگواریهاى سرزمین عراق یاد مى كند كه شامیان،

همانها را روز عید و جشن مى دانستند:

كانت مآتم بالعراق تعدّها *** أمویّة بالشام من أعیادها(12)

6. رثا; به معناى گریستن بر مرده و بر شمردن نیكوییهاى او و شعر گفتن درباره مرگ كسى با اظهار دلسوزى چنان كه لغویون به آن اشاره كرده اند:

«رثیت: المیت أرثیه، از باب رمى، مرثیه، ورثیت له: ترحمت و رققت له» رثا: رَثواً المیّت: بكاه و عدّد محاسنه. نظم فیه شعراً. الرثایة: النواحة: المرثیة: ما یرثى به المیت من یشعر و سواه;(13) یعنى مرثیه به معناى مهربانى و دلسوختن، گریستن بر مرده و برشمردن نیكوییهاى او همراه با شعر و غیر آن است.

مرثیه: مرده ستایى، عزادارى، شرح محامد و اوصاف مرده، چكامه اى كه در عزاى از دست رفته اى سرایند، در عزاى كسى شعر سرودن، گریستن بر مرده و برشمردن ذكر محاسن وى، سوگوارى، روضه، مراسم عزایى كه به یاد شهیدان راه دین و بخصوص در ایام محرم و یاد واقعه كربلا بر پا كنند، اشعارى كه در ذكر مصایب و شرح شهادت پیشوایان دین و بخصوص شهیدان كربلا سرایند و خوانند.(14)

از جمله برنامه هایى كه از سوى ائمه دین مورد تشویق قرار گرفته تا از این طریق خاطره رشادتها و مظلومیتهاى شهداى كربلا و فرهنگ عاشورا زنده بماند، سرودن مدح و مرثیه است. قالب شعر، به لحاظ برخوردارى از وزن و آهنگ و بعد عاطفى، مؤثرتر و ماندگارتر است از این رو به عنوان سلاحى مؤثر در دفاع از حق و اسلام به كار گرفته شده است. نمونه هایى از آن را در مباحث آینده نقل خواهیم نمود.

از واژه هاى مذكور دو واژه با عزادارى و برپایى مجالس عزا هم معناتر است;  

یكى ماتم و دیگرى رثا و مرثیه. واژه هاى تسلى، تعزى، و نیاحه نیز هر كدام در بر گیرنده آثار و لوازم برگزارى مجالس عزاست زیرا عزادارى عبارت است از اجتماع گروهى از مردم كه در آن سعى مى شود با قرائت قرآن، خواندن مرثیه و سرودن شعر، بازماندگان را تسلى دهند و به صبر توصیه نمایند.

از روزى كه بشر به دنیا آمد و سپس با پدیده مرگ و حوادث تلخ روبرو شد بااین واژه ها آشنا گردید. انسان موجودى است كه آنچه را با وجود و هستى خویش ناسازگار ببیند، ناپسند داشته و با آن مبارزه مى كند و اگر نتوانست در مقابل آن دست به دفاع بزند با ابراز اندوه، گریه و ... به مقابله با آن و آرام سازى دل خود مى پردازد.

گاهى نیز این مراسم براى احیاى شعایر الهى و خاطره زندگى پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله)و سایر امامان(علیهم السلام) برگزار مى شود كه آثار فراوان و ثمرات بسیارى به همراه دارد.

پی نوشتها:

1ـ فرهنگ عمید، عمید، واژه عزا.

2ـ مصباح المنیر، فیومى، ص 504.

3ـ فرهنگ عمید، واژه تسلى.

4ـ مصباح المنیر، ص 629.

5ـ المنجد، ماده «نیح».

6ـ لغت نامه، دهخدا، لغت نیاحه، نائحه.

7ـ لسان العرب، ج 1، ص 62 و مجمع البحرین، ماده ماتم.

8ـ همان.

9ـ مصباح المنیر، ص 3.

10ـ فرهنگ عاشورا، جواد محدثى، ص 395.

11ـ دیوان اشعار، محتشم كاشانى.

12ـ فرهنگ عاشورا، 396.

213ـ همان، ص 218.

14ـ لغت نامه دهخدا.

منبع: كتاب عزاداری



نوع مطلب : ادبیات عاشورایی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
یکشنبه 13 آذر 1390 11:13 ق.ظ
سلام
حتما به وبلاگم سر بزنید
www.greeniran1390.mihanblog.com
پنجشنبه 10 آذر 1390 12:43 ب.ظ
با سلام وبلاگ بسیار جالب و مفیدی دارید.موفق باشید التماس دعا
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی